yazılar, haberler; salkım saçak uçuşan metaforlar, eğretilemeler, imgelemler yitip gidiyordu güz yaprakları gibi.

En çok da söylenen sözün koştuğu kulvar beni ilgilendiriyordu.

Kulvar yerine, kullanılan yazınsal ‘teknik’ demek isterim. Aylar sürdü bu pasif ilgi nedense.

Sahaya inmem ve topa vurmam için sözcükler beni kışkırtıp duruyordu. ‘Ha..di..Ha..di,’ falan…

İlkeler koymuştum! İlk denek taşı olacak yazımda, kimi sözler kullanılmayacaktı bana göre.

Sıkışınca topu dışa atmayacak, dar alan markajından sıyrılıp sahayı enine giderken kenar uçlardan arkaya değil ileri sürecektim topu.

‘Ayrılık yaman kelime, ölümden beter,’ diye bellek dağarımda kalan ezgiler vardı.

Yıllardır kaçındığım sözcüklerdi bunlar.

‘Ölüm, ayrılık’ kullanılmayacak, dedim. ‘Tedavülden’ işlemden kaldırdım bunları.

Dolunay’da olsa bile dolanık olabilirdi betimlemeler. Bu olsundu! Buna karşı değildim.

Şöyle ki, bir de ‘alıntı’ olabilirdi örnek seçeceğim yazılarda.

Yazar bu sözleri doğrudan kullanmıyor fakat birinden alıntı yapıyor! Buna da olur, dedim.

Kendim için ‘ölüm ve ayrılık’ alıntıda bile yok!

Ben kalemi elime alırsam bu böyle olacak dedim.

‘Gözyaşı yok,’ dedim ‘yazıda.’ Söz verdim bir açıklama yaptım kendime.

Şöyle ki, oğlum, dedim, sen ağlayarak yazabilirsin. Fakat bir damla gözyaşı bile yazıya düşmeyecek!

İki, üç gün önce ‘Kardeşim Bedrettin Cömert’e yetmişinci doğum gününde mektup’ başlığı altında, öznesi, birinci kişisi ve gidecek adresi olmayan bir mektup yazdım.

(29 Temmuz 2010, Stockholm). Bakınız; http://yansimatekinsonmez.blogspot.com/ ve http://tekinsonmez.com

Kaçındığım o söz yanından bile geçemedi bu yazının.

‘Ölüm’ sözü orada beni geçemedi daha doğrusu!

Ayrılık da beni geçemeyecek, diye ben böyle düşünürken, Ertuğrul Özkök’ün; ‘Ben aylak bir adamım,’ başlıklı yazısı çıkageldi.

İşte bu, dedim, alır götürür!

‘Ne yazıyor,’ nasıl olsa sonunda gelecekti!

‘Nasıl yazıyor,’ diye okumaya koyuldum.

‘Nehrin kenarında oturan miskin bir tarassut köpeği. Önümden gelip geçene bakıyorum.’ (31 Temmuz 2010, Hürriyet)

İşte bu, dedim, ikinci kez, alır götürür adamı!

Gördüğünüz gibi ‘Ben aylak bir adamım,’ başlığının hemen altında; ‘Nehrin kenarında oturan miskin bir tarassut köpeği,’ imgelemi var.

‘Nehir’ imgeleminin, daha sonra kuracağı;’..önümden geçen bunca ceset varken,’ alegorisi için zorunluluk getirdiğini yazı ilerleyince görüyorum.

Üstte değindiğim tümce beni alıp gidiyor; Ganj Irmağı ile akan erkek cesetlerini 20 yıl önce Benaras’da romanımı yazdığım balkondan izliyorum.(*)

Kısa sürüyor bu kopuş! Geriye, yazıya dönüyorum.

Bakışımlı bir düzlemde ‘aylak adam’ ve miskin köpek’ iki ayrı özne. İki ayrı şey. Hareket, devinim imgesi; özne ırmak. Öteki,duran bir özne.

Melih Cevdet Anday’ın; ‘duran zaman ile akan zaman’ bakışımı burada, ‘Aylak adam’ ve ‘miskin köpek’ konumunda.

Nasıl yazıyor, ilk yazı buradan yola çıktı dün.

‘Köpek’ bir hayal! Birinci kişi öznesi değil. Olmadığını ikinci satırda görüyoruz; ‘Önümden gelip geçene bakıyorum.’ Özne birinci kişi burada.

Biraz ‘kompleks’ bir anlatı tekniği ile girişilmiş bir yazı.

‘Kompleks’ yerine Türkçede ‘karmaşık’ karşılığı da var.

Ben bunun yerine geçişkenliği de içeren ‘sarmaşık’ sözünü kullanmayı yeğlerim.

Evet, sarmaşık gibi bir tür bakışımcı karşıtlıklarını da betimleme düzeneğine yazan kalem, dengeli hamlelerle ilerliyor Özkök’ün yazsısında.

Özkök’ün yazısı ‘karmaşık’ değil, ‘kompleks’ biraz sarmaşık bir yazı.

Evet, sarmaşık gibi bir tür karşıtlıklarını da betimleme düzeneği sağlayan kalem, dengeli hamlelerle ilerliyor.

Futbol termini kullanacak olursam, daha doğrusu bu anlatı tekniği, böyle sarmaşık gibi kendisine pas vere vere taca atmadan sınır çizgide top sürüyor ve kendisinin yarattığı dar alan markajını da yine kendi hamleleriyle sökerek ilerliyor.

‘Aylak adam’ ile ‘miskin tarassut köpeği’ arasında, fizikteki bileşik kap gibi bir bağıntı var mı, diye düşünüyorum bir an.

Her ikisi de örtük tümceler! Bakışımlı olmakla birlikte her ikisi de kendisine girişik betimlemeler, her ikisinde de ok uçları içe doğru eğik görünüyor.

Kişisine göre bu kapalı zarfların açılabilir olmaları, özneler yer değiştirirse ne olacak diye kuşku veriyor bana.

Bir yazıda, ‘ne yazıyor’ sorusu için, ‘nasıl yazıyor’ anahtarı ile yola çıkmak her zaman sonuç verir mi? Bu düşüncemi de irdeliyorum.

‘Aylak adam’ imgelemi, yazıda bir kez daha yineleniyor.

‘Ben aylak adamım, “Sana ne, takma kafana…” /../ ‘ demeye kalksam,’ diyor.

Ardılı tümce ile ‘aylak adam’ın birinci kişi öznesi olmadığı ortaya çıkıyor.

‘Miskin tarassut köpeği’ yerine başka bir imgelem, metafor var mı diye ilerliyorum, aşağıya doğru.

Fakat hemen bakışımcı alt tümcede; ‘..içimdeki o masum hayvanınki kaldırmaz,’ ifadesi ikircikli ironik bir çağrışım yapıyor yine.

Alegorik bir yineleme daha; ‘..bilirim içimdeki masum hayvan çekmez,’ diyor bu kez.

İlk tümceyle girişken; ‘Nehrin kenarında oturan miskin bir tarassut köpeği,’yerine bu kez özne değişerek şöyle bir betimleme geliyor.

‘Hülasa, nehir kenarında da bize huzur yok arkadaş.’

İçeri doğru bakışımcı eğik ok ucu, kendisine; kendi öznesine giriştiğini ele veriyor.

Bu tümce yazıyı nereye çekip götürecek diye merak ederken,‘nehrin kenarı’ eğretilemesi yerine bu kez bir dinleti çıkageliyor.

Alıntılar var ve bunlar; ‘ölüm’ ve ‘ayrılık’ kıvamındadır.

‘Dün sabah saatlerce Charles Aznavour dinledim.’

Bu satırların yazarı olarak diyorum ki, yazının sonu gözyaşlarıyla gelir mi…

“Aşk bir gün gibidir, gelir geçer.” diyor.

“Eğer önünde gelecek kalmamışsa, sana gerideki hatıralar kalır.” diyor.

İçeri doğru eğik ok ucu, işte tam burada kendisine; kendi öznesinin kalbine girişiyor.

Kansız bir ölüm bir ‘intihar’ gözlerimin önünde ve ayrılık sözü bile söylenmeden üstelik…

O, ucu eğik ok orada! Onu tutuyorum! O ok kalbime girmeyecek, diyorum.

Ertuğrul Özkök de bunu alegori yaparak betimliyor ve belli ki yazdığı sırada havada uçuşan birkaç damla göz yaşından birisi bile düşmüyor yazısına.

Bunun yerine Özkök; ’sana gerideki hatıralar kalır,” ile Aznavour çağrışımını yineliyor.

Burada da kendisine sarmaşık girişken alegorik, daha doğrusu kapalı zarif bir zarf daha var. Onu da siz açın!

Değerli İzleyici,

‘Nasıl yazıyor’ kulvarı ile yola çıktım, ‘ne yazıyor’ kulvarına getirdi kalemim beni.

Bir farkla, ben ‘hatıralar’ yerine ‘belgeler kalır’ diyorum.

Alegorik, ironik ve lirik imgelemlerle şöyle yazmak isterim bu tümceyi.

Önümde gelecek kalmamışsa, ben giderim, anılar da gider, belgeler hiç kimseye kalır…

Sevgi, içtenlik…

Tekin SonMez, 31 Temmuz 2010, Stockholm

(*) BenAras, roman, Tekin SonMez, NİS Media ilk bası 2005, İstanbul.

Bakınız; http://yazmakne.blogspot.com/

Gönderen Tekin SonMez zaman: 15:10 0 yorum

Söz yazıya evrildi, oluşan teknik bilgi ve yazılım öğrenimi; dönemine göre seçkin bir kast sistemine dönüştü. Eski yakınlarda ‘mürettip’ denirdi bu meslek mensuplarına. Çırak, kalfa, usta gibi sınıflar ortaya çıktı. Yazma tekniğini bilen ve düşünsel imgelemlerini yazarak betimleyen insan tanımı ayrıştı. Daha sonra başladı her yazmayı bilen, her okumayı bilen arasındaki ayrım.

Yazmayı teknik olarak bilen ve kitap dizgisi yapanla kitabı okuyanlar arasında da ayrıklık başladı. Daha sonra, her kitap herkes için değildir, aşaması geldi. Okuma bilen her birey, okuduğu her şeyde başka anlam aradı ya da farklı anlamlar çıkarsadı okuduklarından. Okuyan, yazan, yayın, kitap konusunda uzmanlaşmalar ayrıştı. Okulu olmayan yazar gibi, okulu olmayan sahaf imgelemi ortaya çıktı.

Sahaflık sanatının ağızdan ağıza kulaktan kulağa geçen sözlü bilgilerini, kendi tanımıyla çıraklık döneminde biriktiren Sayın Emin Nedret İşli, yaklaşık 30 yıla yakındır sahaflık yapıyorum, diyor. Şimdi bu söyleşiyi izliyoruz.Sevgi, içtenlik…
Tekin SonMez, Stockholm 4 Ağustos 2010

SORU; Nedret Bey ilk gittiğiniz sahaf aklınızda mı?
YANIT; Sahaflar Çarşısı’nın dükkanları yetmediğinden dolayı bir de onun tam karşısında, Beyazıt camiinin karşısında Beyaz Çarşı diye, eski başbakanlardan Mesut Yılmaz’ların sahibi olduğu bir hanın alt katında, daha çok dini yayınlar satan bir çarşı oluşmuştu. Şimdi orası otel oldu. O Beyaz Çarşı’da daha çok bu sahafiye kitaplar satan ve akademik dünyaya daha çok hitap eden Enderun Kitabevi diye bir katabevi vardı. Ben orda 1978 yılında İsmail Özdoğan diye bir sahaf beyin yanında bir altı ay kadar sahaf çıraklığı yaptım. Ama orası çok enteresan güzel bir yerdi, yani hakikaten bilim adamlarının çok sık geldiği bir yerdi.

SORU; Kimleri tanıdınız?
YANIT; Orda Prof Fahir İz’i tanıdım, Agah Sırrı Levent’i, Fevziye Abdullah Tansel’i tanıdım, bunlar hepsi, Fuat Köprülü’nün yetiştirdiği insanlardır. Bizim bu kitap tarih edebiyat dünyamızın çok önemli simalarını orada gördüm ve onlarla tanıştım.

SORU; Önemli yıllar, bugünkü durumla benzerlik var mı?
YANIT; Evet evet, o yıllar benim için çok önemli. Şimdi şöyle, birincisi ben oraya tabii daha önce bir müşteri müdavim sıfatıyla gidiyordum, sonra liseden mezun olur olmaz çıraklığa talip oldum ve altı ay kadar çalıştım. O dönemde ve ondan önceki müdavimliğim, müşteriliğim zamanında da oraya gelen insanlar uzun bir müddet oturup sohbet edip kitap alan insanlardı. Şimdi Enderun Kitabevi’ne gelen insanlar orda sadece kitap almakla kalmıyorlardı, kendi aralarında bir sohbet ortamı oluşturup çeşitli şeyler üzerine, yani kitapların incelikleri nadirliği, neden nadir oldukları, kimin, hangisinin hangi cildinin daha az bulunduğu, hangisinin.. efendime söyleyim ne nedenle kaybolduğu gibi bir sürü, kitap dünyasıyla ve yayın işleriyle ilgili bir sürü bildiklerini karşılıklı birbirleriyle paylaşıyorlardı. Şimdi maalesef günümüzde, şu günümüze hemen bir saptama yapalım, günümüzde böyle bir ortam artık söz konusu değil. Yani ne müdavim çok fazla geliyor, ne de böyle bir sohbet ortamı oluşuyor kitapçılarda.

SORU; O sohbetler yok, değişen insan mı, koşullar mı?

YANIT; İnsanlar internetten alışveriş yapıyorlar falan filan.. işte o çevrede tabii uzun yıllar bulunduğum için bir sürü, hani eskilerin, Osmanlı tabiriyle hurda bilgi dedikleri, hurda malumat dedikleri bir tip malumat var, yani böyle hiç kimsenin yazmadığı çizmediği bilemediği ve kayıtlarda olmayan ama kulaktan kulağa devredilen.. ama çok ince, böyle zarif noktalara değinen birtakım bilgileri.. öğrendim ve ordan epey bilgim oldu.

T; İlk kitap nasıl ulaştı, raslantı mı, aile kitaplığı mı?

E.N;Hayır benim ailemde kitapla ilgili çok fazla insan yok. Ciddi bir kütüphane de yoktu evimizde. Yani normal eski İstanbullu bir aileydik ama öyle kitaba düşkün, kitap toplayan, kitap okuyan aileden kimse yoktu. İki kitap vardı çocukluğumda elime geçen, hatırladığım bir Rıza Tevfik’in Serabı Ömrüm adlı şiir kitabıdır, o da imzalı idi; ama sonradan öğredik ki bu Rıza Tevfik’in kitabının imzalı oluşu çok büyük bir özellik değilmiş, çünkü Rıza Tevfik’İn kitabı, Serabı Ömrüm basıldığı zaman 3000 nüshayı da Rıza Tevfik oturup imzalamış. Yani şöyle bir durum, hatta sahaflık açısından, Rıza Tevfik’in Serabı Ömrüm isimli kitabının imzasız nüshaları daha önemli. Çünkü gözden kaçmış ya imzalanmamış olanlar.. o nedenle böyle de bir incelik var bu işte. Biri o idi, evimizde vardı.

T; Kaç yaşındaydınız o zaman?
E.N; Beş altı belki yedi yaşlarında falan. Bir de babamın böyle sandık odası gibi bir odada tuttuğu..
T; Eski evlerde duvar içinde…
E.N;Duvarın içindeki raflı bir büyük dolabın içerisinde sakladığı işte alet kutularını bilmem nelerini koyduğu ve bize göstermediği ve işte aman bu çok açık saçık resimler falan var dediği bir kitap vardı. O da bir efsane gibiydi evde, onu da sonradan, babam benim küçük yaşta vefat etti, sonradan işte kitabı açtık baktık ki, 1940’larda yayınlanmış ‘Tenasül Hayatımız’ diye bir kitap.
T; Kama Sutra’nın bir benzeri,
E.N; Hayır o da değil, bu bir tıbbi şey yani evlilikte cinsel hayat işte nasıl çocuk doğar falan gibi..
T; Tamam anımsıyorum o kitabı.
E.N; Türkiye yayınevinin bastığı tenasül hayatımız diye bir şey. Hani aslında hiç cinsellikle falan ilgisi yok ama işte içinde birtakım insan organlarını falan gösteriyor diye bizimkiler de aman bu çok tehlikeli bir kitap.. pornografik bir kitapmış gibi.. biz de bilmiyoruz tabii, aman görsek bir diye yanıp yakılıyorduk.
T; Kardeşler de kitap sever mi Emin Bey?
E.N; İki kardeşiz, abim benden sekiz yaş büyüktür, tarih fakültesi mezunudur, o da lise yıllarında, öğrencilik yıllarında, Cağaloğlu’nda Babıali’de İnsel Kitabevi diye bir kitabevi vardı, bu meşhur Fahrettin Altay paşanın damadı çevirmen Avni İnsel’in kurmuş olduğu bir kitabevi. Avni İnsel de çok meşhur bir adam, meşhur Pitigrilli vardır ya, Pitigrilli’yi falan Türkiye’ye kazandıran adam. Çok enteresan, birtakım böyle biraz kısmen yarı açık kitapları, müstehcen kitapları, o tarihin tabii, müstehcenliğine göre çeviren adam. Onun dükkanında, bir yedi sekiz ay o da çıraklık, tezgahtarlık yaptı. Orda abim kitap toplamaya o başladı, daha sonra ben de ondan etkilenerek ve efendime söyleyim, ondan öğrenerek başladım kitap toplamaya…

Tekin SonMez, 23 Haziran 2010, Beyoğlu, İstanbul
Fotoğraf; Feryal Özkale Sönmez

BAKINIZ http://kitaplarvetekinsonmez.blogspot.com/

Necla Hanım bir öykü kahramanı. Yaşamı, etkin bir hedef peşinde bu noktaya gelmiş.

Sinop’da doğmuş, anne ailesi Bulgaristan göçmeni, baba ailesi Horasan üzeri Bağdat, Şam’dan Diyarbakır’a göçmüş bir aile.

Nüfus hareketlerine, göçlere bağlı bu kısa özyaşam bile her olağan insanın üzerinde derin travmalar yaratacak denli sarsıcıdır.

Batı’ya sürmüş göç; Almanya, Yunanistan, Belçika ve İsveç’te çalışmış. Bu karışımdan ‘Çocuk Müzesi’ takipçisi Necla Ülkü Kuglin çıkmış.

Çocuk yazarı, yaratıcı drama lideri, İngilizce Almanca öğretmeni, Necla Hanım diyor ki; Göçmenlik şöyle bir sonuç getiriyor, ben 46. evimde oturuyorum ve her şeyimiz kayboluyor, çocukluğumuz, arkadaşlarımız, okullarımız…”

Nüfus hareketleri çok hızlı gelişen ve bir yerden öteye silip süpürerek devinen bir girişim oluyor çokluk ülkemizde.

Böyle olunca, geride kalanlarıyla yitik ve geçmişi silik bir toplum ortaya çıkıyor.

Çocukluk anıları hem yerel toplumsal tarih, hem o bireyin kişilik tarihi hem de içinde bulunduğu aile tarihini içerir.

Bu nedenle korunması gerekir. Necla Hanım da böyle bir düşünceyle yola çıkıyor.

Değerli İzleyici,

Bu öykünün hedefinde ne var? Şu var!

Ülkemizde aile vakıfları varsa da yerel tarih konusuna ilgi duymazlar, pekçok önemli konu hasıraltı olur.

Necla Ülkü Kuglin, yiten ve geri dönmeyen çocukluk kurgusu ile yola çıkıyor.

Bu yola çıkışın motifi ise, durmadan oraya buraya göçen bir aile öyküsü ile oluşuyor. Şimdi onunla olan söyleşiyi izliyoruz.
Sevgi, içtenlik… Tekin SonMez, 31 Temmuz 2010, Stockholm

SORU;Sayın Necla Ülkü Kuglin, ‘Çocuk Müzesi’ fikri var. Bu öncü gönüllü kadro ile elinizde birikenler neler oldu?
YANIT; Şu anda çok güzel bir çocuk oyuncakları koleksiyonumuz var. Çok iyi bir ekibimiz yetişti. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi bu işin öncülüğünü yapıyor. Çocuklar için yazan çizen birçok arkadaş bu işin öncülüğünü yapıyor. Çocuklardan gönüllülerimiz oluştu. Bu iş ütopya olmaktan çıkacak ve gerçek olacak.

SORU; Oluşan birikim bağış mı, ne tür fotoğraflar var?

YANIT; Karşıdaki siyah beyaz resimlerin çoğu bize bağıştır. Bizim tanıdığımız hiç kimse yok. Annelerinin babalarının fotoğraflarıdır. Oyuncaklı fotoğrafları topluyoruz. Kaybolan çocukluğumuzu ve o güzel günleri yakalamak için. Ama bizim için değil gelecek kuşaklara kalsın. Kaybolan bir çocuk kültürü var bu ülkede. Bunu bir ucundan yakalayalım.

SORU; Ne tür objeler bu müzede olacak?
YANIT; Tabii ki birinci malzeme olarak oyuncaklar var. Ama çocuğun kullandığı her şey giysiden odasında kullanılanlara kadar her şey var. Mesela elimizde Selçuklu biberonu var, araştırmacı bir arkadaşımızın bağışı. Ama doğumdan itibaren okul çağı çocuklarının kırtasiye malzemeleri, ilk alfabe var elimizde, 1922’de yeni harflerle basılmış alfabe. Eski çocuk kitapları var. Göçmenlik sonucu kendi objelerime bir bağımlılık doğdu, oyuncaklarımı çok büyük bir özenle sakladım. Her gittiğim eve onları taşıdım. Kızıma, torunuma bu duyguyu verdim, koleksiyon böyle oluştu.

SORU; Masalları hangi kaynaklardan alıyorsunuz?

YANIT; Türkiye’deki masalları, dünya masallarını kullanıyoruz. Ama biz çocuklara masal yazmayı öğretiyoruz. Şöyle çalışmalarımız var; Hadi bugün sokakta gezerken bulduğun iki objeyi getir, şimdi bunlarla bir masal yazmayı deneyelim. Şimdi bu masalı oynayalım, ya da varolan bir masalı nasıl değiştirebiliriz, hangi masal kahramanı olmak isterdin, bu masala hangi kahramanı katmak isterdin, sence bu masal nerde yanlış gidiyor.. gibi sorular yöneltiyoruz…

SORU; Grubunuz kaç kişi ve bunlar nasıl eğitiliyorlar?
YANIT; Şu anda derneğimizin üyesi yetmiş kişi civarında, katılımlar oluyor ayrılanlar oluyor. Öğretmen adayları üyelerimiz, bir yere tayin olanlar dernekten ayrılıyor.. ama yetmiş civarında, hemen tamamı yaratıcı drama lideri, böyle bir eğitimden geçtiler. Çocuk ve genç gruplarımız var onları ayrı yetiştiriyoruz. Bir müzeyi yaratıcı drama yöntemiyle gezmeyi öğreniyorlar.

SORU; Necla Hanım Çocuk Müzesi’ne yolculuk nasıl oldu?
YANIT; Aslında 1998 yılında Bursa’da kurulacaktı bu müze, yerimiz de vardı, fakat 1999 seçimlerinde maalesef o başkan belediye seçimini kaybetti. Yeni gelen başkan da

projeyi iptal etti. Biz de bir dernek kurarak bu işe devam dedik. Aklımıza gelen her kuruma başvurup yer istiyoruz. Datça’da mutluyuz. Datça Belediyesi her türlü özveride bulunuyor. Belediye Başkanı Sayın Şener Tokcan’a ve çalışma arkadaşlarına teşekkür ediyoruz.
SORU; Datça’yı nasıl bulduğunuz da bir öyküsü var mı?

YANIT; Bursa’dan sonra Ankara’da ağılıklı olarak çalışma yaptık.

Datça ise şöyle oldu; Oyuncak konusunda uzman bir arkadaşımız yaz tatilinde hep buraya geliyordu, ailesi burada yerleşik olduğu için.

Bir oyuncak sergisi başlatalım dedi.

Bu oyuncak sergisine çocuk yazarı olarak kitaplarımı imzalamak üzere beni davet etti.

Sadece kitaplarımı imzalamakla olmaz dedim, şenliğe dönüştürdük onu.

Belediye, çocukların keyfini görünce bu işten çok hoşlandı. Bir akım haline geldi ve gelenek başladı.

Tekin SonMez
Fotoğraf; Feryal Özkale Sönmez, Muğla/Datça, 30,5.2010

Bu söyleşinin ilk bölümü için Bakınız;
http://kentinsanolay.blogspot.com/ vehttp://aktifetkin.blogspot.com/

Diz kapaklarına dek uzayan, beyaz zemin dikey çizgili eteklikleri, sağ ellerinde kalkanları…

Başlarında miğferleri, gergin sol kolları, ayaklarında çarıklar, bir ucu yere dayanmış imparatorluk mızraklarıyla heykel gibiler.

Gözleriyle ufka mıhlanmış, uzaklara bakıyor gibi görünürken kırmızı uçlu mızrakları ile her an kan dökmeye hazırlar.

Ne oluyor burada? Nedir tüm bunlar?

Ters bir uçuşla, eskilerde kalan öteki bir galaksiye mi konduk?

Donakalmış masal kahramanları mı yoksa bir sirk panayırında soytarı rolü oynamak için sahneye çıkmış palyaçolar mı?

Ne olduğunu tam anlayamadık!

Kamerama birkaç kez hızla basıyorum.

Pozisyonumu değiştirmek için yerimden kıpırdadım. İleride sepetindeki birkaç şeyi başının üstünde taşıyan bir kadın gördüm.

Epeyce ileride. Çocuğunu bir bohça ile sırtına vurmuş. Sağ eli ile sepeti tutuyor.

Çizgili giyitlerini bir yerden anımsadım. Deklanşore bir daha bastım ve görüntüyü büyüttüm ve aldım.

Biraz ötede buna benzer görüntüler ekrana girdi. Kızılderili, yerli iki kadın..

Evet! Bu manzarayı bir yerden amımsıyorum.

Bu arada romantik bir uyku hali de yaşıyorum.

Gerçeklerle mi bir aradayım? Yoksa düşlerle mi uçuyorum? Tam karar veremedim!

Biraz daha kıpırdadım ve karşıma açılan ufku ilkin gözlerimle taradım.

Romalı silahşörlerin karşılıklı çift sıra yüz yüze durdukları ortama yoğunlaştım.

Yol boşluğunu ve onları derin bir bekleyiş gerginliği içinde buldum.

Sezdim daha doğrusu. Roma imparatoru Sezar’ı mı bekliyorlar diye düşündüm.

Roma İmparatorluk tacını ve tahtını İstanbul’a getiren ve  Başkent yapan I.Constantinus mu geliyor?

Evet belki de o, bugünkü Sultanahmet Meydanı olan yer canlanıyor!

Büyük alana girecek olan ve bu cengaverler de I.Constantinus’u  bekliyorlar..

Evet! Kameramı tam zum yaparak cengaverlerin tolgaları ve mızraklarıyla bekledikleri yola döndüm.

Yolun ortasında çok wild/yaban renklerle işlenmiş bir halı gördüm.

Bütün sır, bu bana görüntü olarak ulaşan manzaranın gizemi bu halıdaki motiflerde olmalıydı?

Böyle düşündüm ve daha derin zum yaptım.

Teleskop gibi bir kamera var elimde.

Değerli İzleyici,

Tam bir büyütme yapınca halı üstündeki desenleri şaşkınlıkla gördüm.

Bu Quetzal Coalt! Evet Quetzal Coalt motifleri idi.

Aman Tanrım? Korkunç bir kurban törenine mi yuvarlandım düşümde?

Quetzal Coalt kuş/yılan simgeleri..

Bunları düşünmeye zaman bulamamıştım ki, uzaktan tütsüler ve ilahiler eşliğinde bir melodi ses vermeye başladı.

Tam keçileri kaçırmak üzereyim ki bu yolun en ucundan tütsülerle yola çokan mor giyitli çocuklar göründü.

Zincirlere bağlı buhurdanlıklarda, garip mor bir tütsü, havada grafikler çizerek yükseliyor ve yola boylu boyunca yayılıyordu.

Bu yağlıkları en son nerede görmüştüm? P

agan Constantinus ile İstanbul’a gelen öncü grupların ellerinde bunlar vardı.

Yol, arkaik Roma dönemlerinde görülen doğal taşlarla döşenmişti.

Bu taşların üzerinden geçen öncüler halıya basmadan yanlara doğru açıldılar.

Sevgi, içtenlik…
Tekin SonMez

Fotoğraflar T.S. kendi arşivinden

O günkü koşulları, o günkü Tekin Sönmez’i bugün daha yansız bir açıdan görebiliyorum.

Sosyal hümanist olarak coşkulu bir dünya ve insan sevinci ütopyası peşinde bireysel bir çıkıştı Yansıma Dergisi girişimim.

Bireysel bir tasarımdı benim için. Buna bir girişim, bir tasarım girişimi diyebiliyorum bugün.

Neden tasarım ve neden girişim, buna daha sonra başka bir deneme yazısı ile yaklaşacağım.

Şöyle ki Yansıma Dergisi’ni edebiyat tarihinin kendine özgü süzgecine bırakmıştım.

Şöyle ki edebiyat tarihinin kendine özgü ayıklama, yansızlık bağlamında seçme yöntemlerine bırakmıştım Yansıma Dergisi’ni.Edebiyat tarihi denilen soyut anlatı zincirinin  kimi yerde koptuğunu gördüm.

Edebiyat tarihi açısından çoğu yere insanların bilerek bilmeyerek yansızlık ilkesine sırt döndüklerini gördüm.

Kişisel bir açıklama niyetiyle yola çıkmıyor bu blog.

Yukarıda değindiğim Yansıma Dergisi sözkonusudur.

Yansıma Dergisi’ne ‘toplumsalcı hümanist coşkulu bir dünya ve insan sevinci ütopyası’ peşinde yazılarıyla ve ürünleriyle katılanlar oldu.

O sırada yazılan mektuplar oldu.

Tekin Sönmez’e yazılan mektuplar yansimatekinsonmez.blogspot.com ile sunulacak.

Bedrettin Cömert’ten gelen 1972 t

arihli mektupu şimdi birlikte izliyoruz.

Sevgi, içtenlik…

‘Ankara, 9 Şubat 1972

‘Kardeşim Tekin,

‘Şimdiye dek tek satırla olsun sa

na cevap veremediğim için üzgünüm.

‘Özür dilerim, ayrıca bana karşı gösterdiğin içten ilgiye teşekkür ederim.

‘Hasan Hüseyin, mektuplarında sana durumu anlatmıştır. Şimdi acele yazıyorum.

‘Yazıyı postayayetiştirmek istiyorum ki, bu sayıya girebilsin.

‘Başımdan geçen dertleri sonra yazacağım bir mektupta genişçe anlatırım.

‘Senden ricam, yazının düzeltilmesinin çok dikkatle yapılması.

‘Herhangi bir yanlış, bütün anlamı yokedebilir.

‘Yazıyı okuyunca, bunun sen de farkına varacaksın.’

‘Çabanda başarılar ve süreklilik dilerim.

‘Ben, yapabildiğim kadar, yardımı ve işbirliğini esirgemiyeceğim.

‘Buna güvenebilirsin.

‘Bana da dergi yollarsan sevinirim.

‘Arkadaşlara selâm.

‘Gözlerinden öperim.

‘Bedrettin Cömert

‘Turan Emeksiz sok. 14/3Gaziosmanpaşa/Ankara’

Bedrettin Cömert’ten Mektup, 27 Şubat 1972, ‘İlk mektubumda, niçin yazı göndermekte geciktiğimin nedenleri..

Bir kitap cildi yapacaksınız işte! Ciltleyin bakalım binlerce harfle, sözcükle dolup taşan kağıtları!

Basılmış yüzlerce sayfa eşit oranda kesilecek ve değişik renkli ipliklerle dikilerek ciltlencek, öne çıkacak!

Her şeyi bir yana bırakın! İşte basılmış kağıtlar yanınızda.

Sorarım yine de; salt araç, gereç, avadanlık yeter mi?

En gerçek sahneler nasıl yazılır böyle dalgalı bir deniz gibi hışırdayarak çırpınıp duran kağıtlar arasında?

‘Başımdan geçen dertleri sonra yazacağım bir mektupta genişçe anlatırım,’ tümcesi ile noktalanan mektup,

açılış ve kapanış sözcüklerinde gördüğümüz gibi evet;içten gelen bir sesle, diplerden yukarı doğru tırmanarak yazılmış. İşte!

‘Sevgili Kardeşim Tekin,

‘Ankara, 27 Şubat 1972

‘İlk mektubumda, niçin yazı göndermekte geciktiğimin nedenlerini sonra yazarım demiştim.

‘Bir ara oğlum hastalandı. Malûm Ankara’nın bu yılki soğuğu.

‘Peşinden, beş gün 39-41 ateşle yattı ve kızamık çıkardı. Tam 25 gün evde kaldı. Bakacak kimsemiz yoktu.

‘Ben 10 gün mazeret izni aldım.’

Değerli İzleyici,

Mektubun kendisini kendisine açması, yazan kişinin de kendisine açılması olur.

Yazan kişinin kendisine açılması, öteki kişiye açılma ile yeni bir süreci başlatır.

Açılma tek yanlı değildir.

Açılım, sezgici algı odağına ses verme; yükleme, tınısıyla duyguları taşıma oranında mektup da işlevselliği ile dorukta yerini alır.

Doruğa çıkar ve yükselir.

Mektup bir büyüdür bu anlamda!

Mektup bir büyüdür, tanımı yetmez!

Mektup, yazan o kişiyi, o mektup bir büyücü gibi çarpıp çırparak ele verebilir, mektup alıcısını da eleverebilir çarparak.

Olumlu yönde Homerosvari kanatlı sezgisel açılma ile uçma duyumu da verir her iki tarafa mektup ki, büyü de buradadır. Her kişi bu büyü gizine varamaz.

Hangi ideoloji altında olursa olsun mektup denetimden çıkar.

Mektup ideolojik baskı altında çöker ve yazan kişiyi de, alıcıyı da çökertir. Mektup altüst eder insanı.

Mektup, kendisi yapar bunu! Mektup, yazan kişiye yandaş olabildiği gibi karşı/karşıt bir durum da yaratabilir.

Yazan kişi, denetlese bile, duyguların sözcüklere sızmasıyla ortaya çıkar saklı olan ne varsa. Kısa bir mektup yazalım!

Hemen ilk sözcüğün seçilişi, yazan kişinin içten olup olmadığını ele verecektir.

Mektup, insanın kendisinden dışarı çıkması ile iki yanlı işlevsellik  yüklenir. Kim yapar bu seçimi?

Beklenen mektup! Alıcıyı öteye itmeyen o ses!

Bedrettin Cömert ile o içten gelen ses, ilk tümce ile bu mektupta; ‘Kardeşim’, sözcüğünde, var.

‘Gözlerinden öperim’ seslenişi de içtenlik bağlamında seçkin.

Sezgici algı odağına sesle yükleme tınısıyla duyguları taşıma oranında mektup işlevselliği ile doruğa çıkmış, yükselmiş.

Sevgi, içtenlik…

Tekin SonMez
Stockholm, 23 Ocak 2010

Kardeşim Bedrettin Cömert’e yetmişinci doğum yılında  mektup…

Anılar da mektup tomarları gibidir!

Aradan yıllar geçer ve kağıt tomarları bir arada olmaktan sıkılır ve sararır. Nereden bakarsanız bakın, geriye dönemezsiniz! Döndüremezsiniz!

Geriye dönmek! Anılar dağarında kalanlarla yetinmek zorundasınız bir kez. Bu da güvenilir değildir. Anılar kandırabilir de insanı.

Her anı kimileyin, düşman mevzilerinden çıkan patlamamış mermilere benzer.

Ellerinizde oyalanırken, patlayanlar olabilir de. Şimdi bir de bu patlama sahnesini düşünelim!

Mektup tomarlarından çıkan solgun yapraklar, güvenilmez anılar arasına güz yaprakları gibi düşer.

Tuhaf bir şaşkınlık da yaşarsınız enikonu. Neden! Neden?

O an anıların getirdikleri, elinizdeki bir mektupla sarsılır. Mektup elinizden düşer yere. Anılar sizi şaşırtmıştır. Yüzünüz de biraz sararmıştır!

Tam tersi bir fırtına eser, bu kez mektup yaprağı ile anılar arasında. Bakın işte bir yerde yanıldınız! Nerede yanıldınız? Fakat! Hayır! Evet!

Çoğu sözcüklerin, solgun harflerin ve okunmaz durumda olan tümcelerin yerine bir şeyler kondurmak de yetmez.

Şunu şöyle söylesem, şu sözcük yerine daha bir başkasını seçsem olmaz mı,diye düşünmeniz de boşunadır.

Değerli İzleyici,

Burada özel bir insan çıkıyor karşımıza.

Daha özü mektup ve insan karşımıza çıkıyor.

Mektup insanı çıkıyor karşımıza. Mektuplarla soluk alıp veren insanlar ötekilerinden farklı mıdır, sorusu bir an şimşek gibi oturur göğsünüze.

Siz, evet! Siz mektup insanı mısınız? Mektuplarla soluk alıp veren insanlar var mıdır?

Nasıl olur da onları daha yakından tanıyabiliriz şimdi? Fakat ok yaydan çıkmıştır bir kez!

Keşif masasına şöyle bir ölçüt gelebilir. Tek sözcük; Hüzün!

Bu biraz da sararmış tomarlar açılırken insanı sarıp sarmalayan ve içten saran duygu olur.

Gözyaşları ırmağı olur kimi yerde. Kimi yerde göz kapaklarına kuru parmaklar uzanmıştır. Dipten bir savrulma sahnes

ini daha düşünelim şimdi!

Elleriniz neden bu kadar kuru, parmaklarınız neden göz kapaklarınızı diken yumağı gibi çiteler? Sertlik nerede?

Şimdi bir teknoloji canavarı düşünelim!

El sürer sürmez özel düzenekle kendi içinde ikinci kez patlayan ve binlerce mikro parçaya bölünen mermi gibi bir mektup düşünelim.

Mektuplarla soluk alıp veren  insanın yıllar sonra düştüğü hüzün, işte Bedrettin Cömert’in mektupları.

Sevgi, içtenlik…

Tekin SonMez, 29 Temmuz 2010, Stockholm

Ayrıca bakınız; http://yansimatekinsonmez.blogspot.com/ 

Bu sanat gözü olan tek merkezin bakış açısı ve, on dört çift gözün baktığı, on dört çift bakış açısı bu fotoğrafta söz konusudur. On dört çift göz,  kesik çizgelerle tek bir noktaya doğru yaklaşıyor.  Bir imgelem! Dalgalı bir deniz imleyelim. Bu, tek olan sanat gözü, dalgalı bir denizde ufka bakıyor. Ufukta ne var?

On dört çift göze bağlı on dört kişi dalgalar gibi kıpır kıpır kabarıp iniyor, iniyor kabarıyorlar. Sesler de var. Fakat o tek gözle bakan, o sesleri işitmeyecek ve çalkantılı denizdeki on dört kişiyi bir açıda donduracak. Şimdi tek göze, doğru yansıyan on dört ayrı imge var kaşımızda.

Her imge, ayrı bir çağrışım verir bakanlara. On dört ayrı imgenin karşısında bir sanat gözü ise fotoğrafçıdır. Bu fotoğrafa dönüp bu açıdan bir kez daha bakalım.

Değerli İzleyici,

Bu fotoğrafa nasıl bakacağız? Sözlükler var; İmge, eski sözde, hayal! Düş diyenler de olur. İmge konuya yaklaşımı kolaylıyor. İm kökü ile, imza gibi bir yere de götürüyor bizi.

İmge/imgelem ilk oraya çıktığı yerden kopmuştur. Çıkış yeri anlık durumdur. Fotoğraf çekildikten sonra kişiler/objeler yer değiştirir. O görüntü oradan koparak ortaya çıkar, geride kalır gibi görünür hem ileriye doğru gider. Artık imgedir o.

Her imge, karşıdan bakan için ayrı bir görme biçemi verir.

Görme biçemi, kendine özgü bir görme olduğu için farklı bir efekt/etki imgelemi ile göreni uyarır. Her kişi farklı bakar.

Burada izlediğimiz büyük fotoğraf mekanik bir kayıt değil. On dört ayrı imgeyi bir erek çevresinde toplayan bu düzen, fotoğrafçının sınırsız sayıda görünüm olanakları arasından seçmiş. Kişilerin yerleri ve giyitleri ile sınırsız sayıda seçim yapabilir. Her değişme farklı izlenim verir imgeye.

Bu bir düzenektir. On dört ayrı imgeyi bir erek çevresinde toplayan fotoğrafçı, o görünümü kendi açısından bakarak seçmiş. Bu fotoğrafın mekanik kayıt olmayışının bir nedeni budur. Fotoğrafçının bakış/görme perspektifi onu oradan alıp, kalıcı imge bütünü olarak objektifle dondurmuş.

Geometri bilenler, dümen ve karşıdaki çalkantılı deniz perspektifi ile ortaya çıkan açıların, gören merkeze doğru bir üçgen olarak fotoğrafçıya yansıyışını hayali çizgilerle izleyebilir. Fotoğrafçının görmesi ve karşıda görülenler bir perspektif konusudur. Ressam plastik malzeme üzerinde yansıladığı objelerle ve kullandığı renklerle bunu yapar.

Fotoğrafçı, çektiği objedeki nesne yer ve durumlarını değiştirerek yapar bunu. Seçim burada ortaya çıkar.

Algı efekti de bu görme biçemine bağlıdır. Karşımızda on dört kişinin yer aldığı bir imgeler toplamı var. Bu bizim imgemiz değildi ilk başta. Bu imge onları gören ve fotoğraf olarak çeken kişinin, sonradan bize ulaşan kaydıdır.

Fotoğrafçı nasıl gördü, nasıl görmek istedi ise onları bu çerçevede kaydeden kişi oldu. Bir kayıt düzeneği var. Kaydı yapan kişinin kendine özgü görüşü, işte bu görüş onun bu fotoğrafı sanat düzeyine çıkaran bireylik yetisi oldu.

Bu bireysellik bilinci, sanatta biricik olanı, ötekilerine benzemez olanı araştırandır. Sanatçıdaki bu benzemezlik, biricik olma bilinci, Avrupa’da Rönesans ile ortaya çıkar.

Sanat tarihi bilinci bu fotoğraftla bize ulaşan imge gücünü yaratır. Bu büyük fotoğrafa yansıyan mimari bütünlük, bu fotoğrafçı neden önemli sorusuna yanıt veriyor.

İyi de bu fotoğrafa nereden bakacağız? Her birey kendisi olan bir perspektiften bakar. Nereden bakılırsa bakılsın Sarıkamış 1936’da özgün olan bir yerdir burası.

Sevgi, içtenlik…

Tekin SonMez, 23 Temmuz 2010, Stockholm

Bu kitabı sahaftan satın aldım.

Bu kitabı ilk alan kişi notlar düşmüş, kitabın ilk sayfasına; “Beyoğlu Belediyesi önünden kıvrılıp tramvay meydanına çıkan yokuşu yürüyerek Tünel’e çıktım.

Bir kitap bir vitrinde ilgimi çekti.

Bana tuhaf bir ışık kırılması ile el salladı, daha doğrusu.

Unutulmuş insan gibi oradan el sallayan bir kitap; Pera da İstanbul, bu adı sevdim.

Dayanamadım, içeri girip evirdim çevirdim, satın aldım. Beyoğlu anısıdır! Belki tramvayda belki başka bir gün başka bir yerde okurum.”

Değerli İzleyici,

Anlaşıldığı kadarıyla yukarıdaki açıklamayı yazan kişi kitabı tramvayda düşürmüş, unutmuş olabilir.

Tünel – Taksim arası yazılmış notlar. İkinci bir olay daha!

Kitabı bulan ikinci kişi de kitabın başka sayfalarına bu kez önceki notları, bazı yerde çizerek kendi düşüncelerini yazmış.

Ayrı renk kalem, ayrı elyazısı stili belki üçüncü bir kişi de var. Ben bu durumda dördüncü ya beşinci kişi olacağım.

Olur mu demeyin! Bu kitabı bir sahafta buldum.

Sayfaların arasına konulmuş günlük gibi notları arada bir okuma alıştırması yapıyor ve burada sizlerle paylaşmak istiyorum. Öykü aşağıda kendisini tanıtıyor…

Sevgi İçtenlik…

‘Kalabalığın akıntısında sürüklenerek aşağıya, Beyoğlu İstiklal Caddesi yönünde yürüdüm bir süre.

‘Buna yürümek denilir mi? Sürüklenme demek daha doğru.

‘Ortalarda şaşkın şaşkın itilmelerden bir an kurtuldum, nasıl oldu, anımsamıyorum, ve sonunda kaldırıma çıktığımı anladım. Bunu nasıl anladım? Merak ediyorum!

‘Tuhaf bir şey oldu! Biraz önce Taksim’e çıktığım tramvay, çıngırak vura vura aşağıya doğru geçti.

Ben o sırada tam ortalardaydım. Kalabalık beni aşağı doğru itiyordu.

‘Tramvay sesi, sanırım, bu sel suları gibi dizginsiz geçip giden insanları uyardı. ‘Çok ani darbe gibi bir dalga yüklendi ortaya.

Ben sol omuzumla bir inşaat kalasına çarpmadan önce, sağ omuzum ve kafam tramvayın ön tamponuna çarpar çarpmaz, kulağım uğuldamaya başladı.

‘Nedir, diye düşünecek durum değildi, kargaşa da çıktı.

‘Yere düşenler oldu ben sersemledim, bu sırada bereket tramvay, zınk diye gıcırtılarla durmayı başardı.

‘Öfkeli bir kaç kişi vatmana bağırdı. “Ne yapıyorsun böyle? Gün ortası bela mısın nesin?”

‘Bu sesleri işitince, öğlen olduğunu anladım.  İş burada durmadı, dalga beni sol omuzuma doğru itti.

‘Bu sırada yine çok tuhaf bir şey oldu, Belediye karton toplama arabası zınk diye durdu önümde.

‘Omuzum bu sırada kalasa çarptı.

‘Ondan kurtulmak isterken, yol kenarına park etmiş çöp kamyonu hareket etti.

‘Hızlı bir hamle yaptım, hemen önümde açılan bir kapıdan içeri attım kendimi, açılan kapı kafama çarptı.

‘Caddede nümayiş de varmış! Onlar da aşağıdan bastırıyormuş.

‘Arkama dönüp bakma fırsatım olmamakla birlikte, ne kadar hızlı hamle yaparak çöp kamyonundan kurtulduğumu düşünmeye başladım bir an.

‘Şırrak diye benim itmemle açılan kapıdan, ardımsıra baldırı çıplak birkaç turist de sırt çantalarıyla içeriye yığıldılar.

‘Korkudan renkleri atmıştı. Dışarıya çıksam papuç pahalıya gidecekti!

‘Baktım olacak gibi değil kendi irademle içeriye doğru ikinci daha hızlı bir hamle yaptım ve dalgayı savuşturarak kapı önüne düşmekten kurtuldum.

‘Bu hamleyi nasıl yaptım? Buraya kadar olanlar aklımda.

‘Bu badirede kafama çarpanlar kalas, çöp arabası, tramvay falan bende bellek kaybına mı yol açtılar yoksa?

Ağrıyan başımı elerimin arasına almış bunu düşünüyorum.’

Tekin SonMez, Pera, İstanbul

Bazı kitaplar tehlikeli sayılır, öldürülür. Ne olursa olsun kitap öldürmenin çeşitli yolları vardır. Çağlar boyu, insan hem kitap yazmış hem de o kitabı hemen orada öldürmek istemiş.

Kitap neden öldürülmeli? Yazıldıktan sonra neden öldürülmek istenir kitap?
Kimileyin yazarı neden olur! Salt o ad nedeniyle kitap ölüme mahkum olur. Kimileyin bir dil o kitap için ölüm fermanı getirir. Bazı dillerde kitap yazılması, yaygınlaşması yüzlerce yıl düşünülmez. Türkçe de bunlardan birisidir.

Değerli İzleyici,

Latin abacesi yazılım kulvarına girince Türkce coşmuş, kitleselleşmiş sonunda bu dil nedeniyle Nobel Edebiyat Ödülü de bu dille yazan bir yazara verilmiş. Bu kadar kısa sürede yazılımıyla kitleselleşen süreç hızı hiç bir dilde yok.

Kitap – sahaf söyleşileri ile yukarıdaki açılardan da konulara değinme olanağı ortaya çıkacak. Bugünkü konuğumuz bir felsefeci. Selma Güner otuz yıl öğretmenlik yapmış. Işık Lisesi, İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü mezunu. Macit Gökberk, Nermi Uygur’u öğrencilik yılllarında tanımış Rauf Mutluay öğretmeni olmuş. Şimdi söyleşiyi birlikte izliyoruz.
Sevgi, İçtenlik…

Tekin SonMez

SORU; Sayın Selma Güner, kitap size nasıl ulaştı anımsıyor musunuz? Yoksa siz de bir kitap ortamına mı doğdunuz?
YANIT; Okuduğum okullar açısından düşünecek olursak kitap ortamında doğduğum söylenebilir. Babam eski pilot makinist mektebi mezunlarıdandı, annem Dame de Sion mezunuydu, bu nedenle kitapla yakından tanışma fırsatını buldum. Ortaokul yıllarında, bir arkadaştan bir bavul kitap getirdiğimi, kardeşimle birlikte okuduğumu hatırlıyorum.

SORU; Kitaplar sizde derin iz bırakmış ki, Doğa Kitabevi kuruldu. Nasıl oldu evden kitaplar geldi mi buraya?
YANIT; Hayır böyle birşey olmadı. 1980’li yıllardı başlarken kitap yoktu, zamanla oluşturdum. Evden kitap getirmedim.

SORU; Sayın Güner, sahaflık, sahaf nasıl bir duygu bu?
YANIT; Aslında gerçek sahaf nedir sorusunu sormak gerekli. Bunu bende veya diğer arkadaşlarda bulabilir miyiz diye de bu soruyu devam ettirmeli. Gerçek sahaf, birden fazla dil bilen, yani Osmanlıca’yı bilen, Farsça’yı bilen, Rumca’yı, Ermenice’yi bilen kişidir. Bizde daha çok, ikinci el kitaplar var, bu arada tabii ki tarihi değeri olan belgeler ve eski kitaplar, resimlerden de söz edebiliyoruz.

SORU; Saydığınız ölçeklerde sahaf var mı Türkiye’de?
YANIT; Ben, bildiğim kadarıyla olmadığını düşünüyorum, ama bu varolmadığını göstermiyor. Benim bakış açımın dışında var olan insanlardan da söz edilebilir.

SORU; Hangi dilde eski kitaplar soruluyor daha çok?
YANIT; Eski resimlerden, İnönü’nün veya Mustafa Kemal Atatürk’ün resimlerinden veya eski gazetelerden söz edebiliriz. Müzik alanında plaklardan, sinema tarihi açısından da afişlerdenlerden söz edebiliyoruz.

SORU; Kitap yirmi yıl önceki kadar tehlikeli mi sizce?
YANIT; Bugün için böyle bir olayla hiçbir arkadaş karşılaşmadı. Tabii ki yasal olmayan nitelikte basılan korsan kitaplar açısından düşünülürse bu olabilir.

SORU;Her gün gelenler.. artıyor mu azalıyor mu sayıları?
YANIT; Öğrenciler okumaları gerekli kitapaları, sinema araştıranlar, akademisyenler meslek ilgili olanları soruyorlar; sohbet etmek isteyenler çıkıyor. Bence yeterli değil sayı. Galatasaray’da bir Taksim Gezi’de iki kez Sahaflar Festivali yapıldı ve bu handa yansıması görüldü.

SORU; Ben de ona gelecektim girişim olarak iyi mi?.
YANIT; İlk adım olarak evet ama, sonuçlarına bakalım, şu an sahafların dernek açısından yapısallaşmışlığı yok. En azından Beyoğlu sahafları olarak, otuz dükkan çevremizde birçok sahaf olarak toplanmış arkadaşlarla birlikte sayısı artan kitabevlerinden söz ediyoruz. Onların bir araya gelerek bir dernek kurulma atılımı yapmaları gerekiyor. Bu derneğin bir lokale sahip olması, orada müzayede yapılması, önemli kitapların teşhir edilebilmesi iyi olur. Ben müzeden çok işlevi olan hareketli bir yer düşünüyorum.

SORU; Bir dernek şemsiyesi altında bunun işlevi nedir?
YANIT; İşlevsel olarak öğrencilerin akademisyenlerin şairlerin yazarların gelebileceği, imza günlerinin konuşma günlerinin seminerlerin panellerin düzenlenebileceği bir yer.

SORU; Genç kuşağa kitap severlere mesajınız nedir?
YANIT; Şöyle söyleyim, belki varoluşçu felsefe açısından bakayım, insan kendi varlığını kendisi var eder. Bu varoluşta da kitabın yeri mutlaka olmalıdır.

Aralık 2009, İstanbul, Beyoğlu, Galatasaray.

Böyle bir kitabevi ortamında, kitaplara yakın çok yakın doğup büyümeyi hayal ederdim, o koşullarda varoluşma düşü sarardı bir yazar olarak zihnimi. Vitrine bakar kalırdım. İçeride kimseler olmazdı. Yıllar yılı bu böyle sürdü.

Değerli İzleyici,

Kitaplarla ilgili bir giz peşinde değildim. Kitabevinin doğum yılı idi benim için önemli olan. Şöyle ki, çok eskilerden bir hava dolardı içime vitrine bakar orada kalırdım. Yeni kuşak sorumlu yönetmen Sayın Sapan ile tanıştım sonunda.

Bugün dünyanın pekçok bölgesinde görev yüklenen bir kuşak temsilcisi Albert Bey ve bu kuşağın elde ettiği becerilerle donanmış durumda. Bu becerilerin başında dil çeşitliliği var. Dünyayı çok dil bilenler yönetiyor, diye düşünebiliriz. Konuştuğu diller Fransızca, İngilizce, İspanyolca, İbranice.. ve Türkçe okuyup yazıyor. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesini bitiriyor. Çok dil bilmenin bir faydası da kitaplar konusunda ortaya çıkıyor.

Çok dil bilmek dünyayı yönetmek için yeterli ise, çok dilde yayınlanan kitap konusu ne olacak? Yüzyıllardan bu yana yine inanılmaz sayıda dil ve çeşit türleriyle varolan kitaplar ne olacak? Dünyayı mistik kitap gücü mü yönetiyor diye içinizden geçiredurun ben kitabevinin kapısından içeri girdim bile. Şimdi Sayın Sapan ile olan söyleşiyi izleyelim.
Sevgi İçtenlik…

SORU; Sayın Albert Sapan, nasıl oldu da bunca dil öğrendikten sonra siz, bu kitapların arasına döndünüz?
YANIT; Kitaplarla zaten hep beraberdim, 12-13 yaşından beri dükkana gelir giderdim. O zamanlardan beri kitap…

SORU; Ben de ona girmek istiyorum, yani kitapla nasıl oldu tamamiyle arka planda ailenizin kitapla olan bağlantısı mı?
YANIT; Elbette öyle oldu, şimdi kitaptan daha çok.. esasında artık bizim branşımız değişti, daha çok moda dergileri ithal ediyoruz. Evet! Güncel modayı takip eden modaevlerine ve stilistlere yönelik, profesyonel çizim ve tasarım kitapları, dergileri güncel modayı takip edenlere yönelik bir branş.

SORU; ‘12-13 yaşından beri ben dükkana gelir giderdim,’ dediniz. Elinize ilk kitap.. hangi kitaplar elinize geldi?
YANIT; Kitaplar hep vardı, kitaplar da vardı ama benim ilgimi kitaplarla beraber, (çünkü çok eski bir firma olduğumuz için) dergi bölümü de dikkatimi çekti. 1975’den 1980’den beri dergi ithalatı yapıyoruz.

SORU; Böyle bir atmosferde kitapların yanında çokluk solgun ve öksüz çocukları çağrıştıran dergilere ilgi duymuşsunuz. Daha doğrusu o yıllara ve onlara yetiştiniz, diyebilir miyim? Bunların arasında ilk kitap hangisi oldu?
YANIT; Yetiştim, o zamandan itibaren de dergi, hatta bu dergileri.. işte.. kolumun altına alıp pazarlamaya başlamıştım.

SORU; İlk okuduğunuz, unutmadığınız anısı olan kitap ‘İki Çocuğun Devri Alemi’ ya ‘Jules Verne’ olabilir mi?
YANIT; Jules Verne idi. İlk ona başladım. İlk önce oydu benim dikkatimi çeken, ondan sonra çok imkanlarım olduğu için burda.. ben.. bir de ben Fransız okulunda okuduğum için.. çünkü sürekli yabancı dilde kitaplar vardı daha çok.. yani Türkçe kitaplarımız yoktu. Bizim okullarımızın ve bütün Fransız okullarının kitaplarını biz temin ederdik. Evet, okul kitaplarının tümünü biz getirirdik, Fransa’dan.. biz getirirdik onlara verirdik. Hatta okullara gidip kolileri orda açardık, yani ben küçük yaşta bunları yapardım.

SORU; Sizi ağlatan, sevindiren, güldüren kitap oldu mu?
YANIT; Şu an aklıma gelen Jules Verne’den çok etkilendim.

SORU; Kitabın kendi evrilmesi.. Günümüzde kitapla o dönemdeki kitap arasında bir fark var mı?
YANIT; Kesinlikle var, o zamanlar sanki biraz daha insanların hayal gücünü çalıştırmasına yönelik kitaplar daha fazlaydı gibime geliyor. Şimdi herşeyin ulaşımı daha kolay, her türlü bilgiye çok daha rahat ulaşabiliyorsunuz. Bilgileri kitaplardan almak daha iyiydi. Şimdi televizyon, internet.. hatırlarım, babam eve Cumhuriyet Ansiklopedisi almıştı. Hepsini birden de getirmemişti, hergün ikişer ikişer getirebiliyordu, taşıyamıyordu ağırdı. Ben onu her gün evde karşılar, büyük bir heyecanla bakar, içini karıştırırdım.

SORU;O yaştaki heyecan şimdiki çocuklarda yok mu?
YANIT; İlkokuldaydım on yaşında filandım. Yani onu karıştırmak bile büyük bir heyecandı, artık ansiklopedilerin hiçbir kıymeti kalmadı, çocuklar bakmıyorlar bile.

SORU; Sahaflık sözü size nasıl bir imge çağrıştırıyor?
YANIT; Sahaflar daha çok eski ikinci el kitaplar, kullanılmış kitapları satanlar. Biz kendimizi sahaf olarak görmüyoruz, çünkü bizde ikinci el kitap yok hiçbir zaman. Biz çok eski kurulmuş olan bir firmayız, eskiden kalmış, satılmamış olanlar var. Yoksa okunmuşlar vesaireler falan değil. Fakat babam, hatırlıyorum bana söylüyordu mesela bazı koleksiyonerlerin şeyleri, kütüphaneleri oluyordu, onlara gidip satın alıyorlardı. Onların komple satın aldıkları şeyler oluyordu öyle imkanları vardı o zamanlar.

SORU; Sahaf olma kriteri nedir, herkes sahaf olabilir mi?
YANIT; Şöyle söyleyim, bilgisi olması şart ben kendimi sahaf olarak görmüyorum. Sahaflık başlı başına bir zenaat. Babam eski kitaptan anlar, Osmanlıca’dan bakar söyler, ‘bu kitabın kıymeti budur,’ der. Bir de bu hırsızlık olaylarından sonra sahaflık biraz daha tehlikeli birşey oldu mesela..

SORU; Kitap tehlikeli sayılır da, ‘tehlike’ dediniz, nasıl?
YANIT; İşte bazı eski sinagoglara girip Tevrat çalıyorlar, sayfalarını sayfa sayfa satmaya kalkıyorlar veya çalınmış altın yazılı Kuran olabiliyor, yani biraz daha riskli oldu denebilir. Eski kitapları, çok eski kitapları alıp satmak daha riskli oldu ve eski kitaplar artık bulunmuyor zaten. Bulunmuyor, ben hatırlıyorum mesela gravür kitapları getirirlerdi babama, onlardan vardı, onlar çok azaldı.

SORU; Karamsar bir tablo içinde kitabın geleceği var mı?
YANIT; Bence günden güne azalıyor. İnternetin bilgisayarın gelişmesiyle kitaplar cep telefonlarına girdi çok pratikleşti, sayfa çevirip kitap okumak insanlara külfetli geliyor.

SORU; Kitapsever yeni kuşaklara mesajınız ne olsun?
YANIT; Şimdi kitap kokusu farklı bir şey. Kitabın içindekini hissetmek kitapları okumak, onu elinize almak o apayrı bir şey. Yeni nesil.. kızlarımı eğittiğimi zannediyorum, onlar çok kitap okuyorlar fakat onların çocuklarının okuyacaklarını sanmıyorum. Yeni kitapçılık da farklı bir şey olacak. İşte.. kendi bilgisayarınızı götüreceksiniz kitapçıya, kitapçı yükleyecek ona, ordan okuyacaksınız, öyle olacak.

SORU; Çok küçük yaşta ellerine kitap mı verdiniz?
YANIT; Evet! İlk önce Türkçe başladık. İngilizce ve Türkçe okuyorlar. Şimdi büyük kızım sosyolojide, küçük kızım, o da resme meraklı güzel sanatlar lisesinde okuyor.

SORU; Türkiye’de ilklerden mi? Kaç yıllık kitabevi burası?
YANIT; 1918’de kuruldu. İki kızkardeş tarafından. Evet. İki kızkardeş tarafından kuruldu ve ondan sonra devam etti. 1955-60’a kadar çalıştılar, sonra babam devraldı. Zaten onlarla beraberdi, onların yanına daha on yaşında falan girdi, onların yanında çalışmaya. Teyzeleriydi zaten, onların da başka kimseleri yoktu, babama devrettiler. Kurum olarak eski evet. İsim olarak biz bunu devam ettiriyoruz. Yani Türkiye’nin en eski kitabeviyiz diyebiliyoruz. Biz 1918’de kurulduk ve o zamandan beri devam ediyor.

Söyleşi, fotoğraf; Tekin SonMez, Aralık 2009, İstanbul, Beyoğlu, Tünel

Evet! Özlükleriyle dört çekirdek aile imgelemi veren birisinden, bu satırların yazarına bir mektup var. Mektup uzunca bir yoldan gelmiş!

7.4.1976 günü ile ilk sayfasında belgesel simgeler taşıyan mektup neden bu denli gecikti bilemiyorum. Otuz beş yıl yollarda, belki de labirentlerde izini yitiren mektup, evet sonunda birkaç gün önce Stockholm’de beni buldu.

Ter içinde kalmıştı mektup ve ağlamaklı bir sesle, biraz da sesine nostalji tınısı vermişti ve postacı tarafından kapı boşluğundan içeri atıldığında, “oohh” diye ses çıkarmıştı.

Değerli İzleyici,

Bu ses üzerine dış kapıya yaklaştım ve yerde yatan mektubu gördüm. Mektup iki burun kanadını biraz da düşkırıklığı ile ve biraz da hüzünlenmiş olarak açıp kapatıyor ve göğüs kafesi derin derin inip kalkıyordu.

İlk başta algı pencereme yansıyan aynada, zihinsel olarak kavrayacağım hiçbir şey, bir simge ve belirti görünmedi.

Onu bir bekleyen de vardır! Her mektup, kendisini bir bekleyen vardır diye yola çıkar. Bu nedenle eski mektup zarflarında kanat simgeleri vardır. Mektup bu kanatlarla uçar ve bekleyene ulaşır türü söylenceler de işitiriz.

Aradan otuz kırk yıl geçse bile, tozlanmış raflardan yorgun bir kitap düşer, kurumuş cilt astarıyla kırışık bir sayfa açılır, çok çok tuhaf bir şey olur ve apansızın loş bellek duvarına ‘erişir menzil-i maksuduna aheste giden..’ dizeleri yansır. Sonunda nasılsa bir mektuptur, uzun yoldan gelmiştir, yanlış bir adres de olabilir ve tez elden böyle bir durumda hemen postahaneye gerisin geri iletebilirim ve gerçek adrese ulaştırılır, diye hızla düşündüm. Başkası için değilse yine de olsun ben onu konuk edebilir, ömrüm yettikçe kendisine bir yer verebilirdim. İster istemez zarfı açtım.

İşlek bir el yazısı ile kaleme alınmış üstteki yarım sayfada şunlar okunuyor; ‘Oturduğumuz köy Coruh Vadisi’nin başladığı Soğanlı Dağları’nın Kuzey Yamaçları arasında Coruh’un başladığı dere içindedir.  Üzerimizden alev çıkararak geçen kurşunlardan ürker hemen içeri girerdik. Sonradan anlıyorum ki Doğumuzdaki tepelerde Rus, Batımızdaki tepelerde Türk Ordusu gece çatışmaları…’

Aşağıda gördüğünüz mektup, 1936 Sarıkamış logosundaki fotoğrafta en sağ uçta ayakta duran ve çekirdek ailenin en küçük kızı ile evlenen damattan geliyor. Böyle otuz kırk sayfa, küçük boy kağıtlara, iki yüzü de kurşun kalemle yazılmış mektubun ilk sayfasını birlikte izleyelim.
Sevgi, içtenlik…

Tekin SonMez, Stockholm, 27 Nisan 2010